[ 1221 ] فصل [ يازدهم ] : اندر اورام انثيين « 1 » اين ، چند نوع است . [ 1222 ] اكنون بدان كه خصتيين ، مركب است از گوشت سپيد غددى و در او منافذ بسيار است و أورده و شرائين و اعصاب به دو متصّل [ است ] و غشايى برو كشيده و منى درو جمع مىشود و پخته مىگردد و به واسطهء بياض جوهر انثيين به سپيدى مىگرايد چنان‌كه خون حيض در پستان شير شود . و كيفيت تولّد ، حصول و وصول منى در ابتداى باب گفته شد . بايد دانست كه انثيين مردان ، بزرگ و ظاهر و مستدير بود و انثيين زنان ، صغير و پهن باشد كه در هر دو طرف فرج نهان بود . فايده : منافذها كه مانند مورى از خايه برخواسته ، لختى فراخ‌تر شده است و باز لختى تنگ‌تر گشته و ديگرباره فراخ‌تر شده است چنان‌كه لختى تجويف پديد آمده است و تنگ‌تر شده . و اين منافذ را به تازى « اوعية المنى » گويند . و اين اوعيه ، از نزديك خايه بر آمده و به سوى گردن مثانه ميل كرده و به قضيب اندر آمده است . و مجراى بول [ در ] بالاى اين است . و تشريح قضيب ، در قروح او گفته آيد . قسم اوّل : در آماس گرم ؛ خواه سبب او خون بود يا صفرا يا حبس منى [ در ] محلّ جماع . و علامت او ، سرخى و وجع است و گرمى لمس ؛ پس اگر دموى بود ، عظم حجم ورم و ثقل پيدا بود . و اگر صفراوى بود ، شدت التهاب گواهى دهد . و بايد دانست كه اين بر دو گونه است : يكى ، آنكه ورم در پوست خصيه بود فقط . و نشان وى قلت أعراض است و ملمس دريافتن . دوم ، آنكه در نفس خصيه باشد . و نشان وى ، شدت أعراض است و تب و تشنگى ظاهر شدن جهت اتصال او به دل . علاج : رگ باسليق يا صافن زنند اگر مانعى نبود . و الّا بر ساق و پشت حجامت كنند مع الشرط و خرقه را به سركه و گلاب و لعاب اسبغول و آب گشنيز تر يا آب عنب الثعلب يا

--> ( 1 ) . قاموس القانون : Orchitis ; inflammation of the testes .